Xəstəlik

Yumşaq toxuma törəmələri və lipoma

Dərinin altında əl ilə hiss olunan yumşaq və ya elastik kütlələr çox vaxt xoşxassəli yumşaq toxuma törəmələridir — ən çox lipoma. Onların böyük hissəsi təhlükəsizdir, lakin bəzi əlamətlər daha ciddi qiymətləndirmə tələb edir. Fərqi ayırmağın yolu müayinə və lazım olduqda histoloji cavabdır.

Lipoma nədir

Lipoma piy toxumasından inkişaf edən xoşxassəli törəmədir. Adətən yumşaq, ağrısız, barmaq altında sərbəst sürüşən, dəri ilə birləşməyən kütlə kimi hiss olunur. Ən çox boyun, çiyin, kürək, qol və qarın nahiyəsində rast gəlinir; süd vəzi nahiyəsində və döş qəfəsi divarında da ola bilər.

Lipomalar çox yavaş böyüyür və illərlə eyni ölçüdə qala bilər. Bir neçə lipomanın eyni vaxtda olması (lipomatoz) da rast gəlinir və bu, öz-özlüyündə təhlükə demək deyil.

Digər dərialtı törəmələr

• Ateroma (epidermoid kista) — piy vəzi axarının tıxanması nəticəsində yaranır. Dəri ilə birləşir, mərkəzində kiçik nöqtə görünə bilər; iltihablaşdıqda qızarır və ağrıyır.
• Fibroma — birləşdirici toxumadan inkişaf edən sərt, hərəkətli törəmə.
• Qanqlion kistası — oynaq və vətər qişası ilə əlaqəli, əl biləyi nahiyəsində tipik olan maye ilə dolu kütlə.
• Limfa düyününün böyüməsi — törəmə deyil, lakin oxşar hiss olunur; qoltuqaltı, boyun və qasıq nahiyəsində ayrıca qiymətləndirmə tələb edir.
• Yumşaq toxumanın bədxassəli şişləri (sarkoma) — nadirdir, lakin sürətlə böyüyən, dərin yerləşən və iri kütlələrdə mütləq nəzərə alınır.

Nə vaxt narahat olmaq lazımdır

Aşağıdakı əlamətlər törəmənin sadəcə lipoma olmadığını göstərə bilər və gecikdirilmədən müayinə tələb edir:

• Kütlə 5 sm-dən iridir və ya sürətlə böyüyür
• Sərtdir, hərəkət etmir, ətraf toxumaya yapışıb
• Əzələ qatının altında, dərin yerləşir
• Ağrı verir, keyimə və ya güc itkisi ilə müşayiət olunur
• Üzərindəki dəri dəyişib, yara açılıb və ya sağalmır
• Əvvəllər çıxarılmış yerdə təkrar yaranıb

Müayinə necə aparılır

1. Fiziki müayinə

   Kütlənin ölçüsü, sərtliyi, hərəkətliliyi, dəri ilə əlaqəsi və ağrılılığı qiymətləndirilir. Nə vaxt yarandığı və necə dəyişdiyi vacib məlumatdır.

2. Ultrasəs

   Çox vaxt bu, kifayət edən yeganə görüntüləmə üsuludur: törəmənin daxili quruluşu, sərhədləri, qanlanması və hansı qatda yerləşdiyi görünür.

3. Əlavə görüntüləmə — seçilmiş hallarda

   İri, dərin yerləşən və ya şübhəli törəmələrdə MRT və ya tomoqrafiya istifadə olunur; bu, əməliyyatın planlaşdırılması üçün də faydalıdır.

4. Qərar

   Kiçik, tipik və şikayət yaratmayan lipoma müşahidə altına alına bilər. Böyümə, ağrı, estetik narahatlıq və ya qeyri-tipik görünüş cərrahi çıxarılma göstərişidir.

Çıxarılma necə olur

Səthi yerləşən kiçik törəmələr adətən yerli anesteziya altında, qısa müddətdə çıxarılır və eyni gün evə buraxılmaq mümkün olur. Kütlə iridirsə, dərindədirsə və ya çətin nahiyədədirsə, ümumi və ya regional anesteziya seçilə bilər.

Kəsik ölçüsü və yeri həm törəmənin yerləşməsinə, həm də çapığın mümkün qədər gözə az çarpması məqsədinə görə planlaşdırılır. Ateromada kistanın qişasının tam çıxarılması vacibdir — qalıq qişa təkrarlanmanın əsas səbəbidir.

Çıxarılan material həmişə patoloji müayinəyə göndərilir. Cavab adətən bir neçə iş günü ərzində hazır olur və yekun diaqnozu məhz bu cavab müəyyən edir.

Sonrakı dövr

• Tikişlər növündən asılı olaraq 7–14 gün ərzində götürülür və ya öz-özünə həll olur.
• İlk günlər nahiyəni quru saxlamaq, sonra isə həkimin göstərişi ilə yumaq olar.
• Ağır fiziki yük və idmana qayıdış kəsiyin ölçüsündən və yerindən asılıdır.
• Qızartı, artan ağrı, hərarət və ya yaradan axıntı olarsa, təkrar müayinə lazımdır.

Ən çox verilən suallar

Yenilənib: 21 sentyabr 2026